Vrijheid van onderwijs
Impuls nr 4 jaargang 56 - Jan Bonne
Jan Bonne | Redactiesecretaris Impuls
Benieuwd naar wat er in Impuls 56/4 verschijnt? Hieronder vind je een korte inhoud van de artikels.
Vrijheid van onderwijs is de rode draad door de meeste artikels in dit nummer. Op 22 april 2026 hadden we in het Consciencegebouw in Brussel een gesmaakt symposium met Adri Debrabandere als keynotespreker. Ann Stael, Roger Standaert en Yves De Martelaere gaven hun kijk op vrijheid van onderwijs, een evenwicht in kantelmodus. Je komt hen met hun onderzoek -en praktijkinzichten nog tegen in de rubrieken die volgen.
In samenwerking met DIVO (vereniging voor Directies Vrij Onderwijs) werd een online vragenlijst afgenomen bij een 400-tal directieleden op schoolniveau binnen het secundair onderwijs in Vlaanderen. ‘In nieuws uit de onderzoekswereld’ onderzoekt professor Melissa Tuytens het welbevinden van schoolleiders. Het zal je niet verwonderen dat de werk-privébalans onder druk staat en dat er een groot verloop is. Wat geeft veel energie in de job en wat vraagt veel energie? Welke persoonlijke kenmerken scoren positief om niet uitgeblust te geraken? De conclusies en aanbevelingen kunnen inspiratie bieden om schoolleiders aan boord te houden.
In ‘Schoolleider, bestuurder en academicus aan het woord’ biedt Ann Stael een getuigenis van hoe een schoolleider in de praktijk ervaart hoe – niettegenstaande de veel verantwoordelijkheid die scholen dragen - de reële bewegingsruimte kleiner wordt. Ze analyseert het huidige onderwijsbeleid aan de hand van veel sprekende voorbeelden die messcherp aantonen dat de onderwijsvrijheid onder druk staat. Haar oproep om de balans te herstellen, is daarmee meer dan legitiem. Yves de Martelaere, die bestuurder-sectorverantwoordelijke onderwijs Evara (voorheen: Broeders van Liefde)is, stelt dat onderwijsvrijheid gaat om autonomie die uitnodigt tot verantwoordelijkheid, bewuste keuzes en engagement. Hij vraagt zich af of we de ruimte, die er wel is, ten volle gebruiken of laten we ze weglekken door gewoonte en angst? Om die vrije ruimte doordacht in te vullen, stelt hij de integrale benadering van de goestingstempel voor om systemisch naar het geheel te kijken. Charlotte Arnou – net nog doctor in de Pedagogische Wetenschappen (KUL&VUB) geworden – pleit voor de ultieme vorm van vakmanschap waarbij leraren hun expertise bundelen om een kennisrijk en taalgericht curriculum tot leven te wekken. Vakoverschrijdend onderwijs is daarvoor een krachtige aanpak.
Dat ‘Scholen in verandering’ zijn, ondervinden ze met de regelmaat van de klok. Scholen kunnen vaak de ‘krachtdadige aanpak’ van de minister niet meer volgen. Ze komen in ademnood. Ze dreigen het laboratorium van de controlestaat te worden. Ilse Geerinck docent aan de lerarenopleiding kleuter- en lager onderwijs en onderzoeker Art of Teaching Hogeschool UCLL schreef er een mini-dystopie over. Het is literaire fictie om actuele maatschappelijke bewegingen uit te vergroten en wil waarschuwen voor de gevaren van een maatschappij waarin autonomie en vrijheid worden opgegeven, de drang door de overheid vergroot en ze geobsedeerd zijn door en een extreme focus leggen op onderwijs. Is het dat wat we willen? Of hebben we niets meer te willen?
Ons redactielid Kurt Lecompte was geïnteresseerd in onderwijsvrijheid vanuit constitutioneel- juridisch perspectief. Hij kwam terecht bij Dylan Couck (postdoctoraal onderzoeker UGent) en zijn artikels in Tijdschrift voor onderwijsrecht en onderwijsbeleid van 2024 en 2025. Hij las ze en vatte ze samen in onze rubriek ‘Impulsen’. Geert Breine schreef een uitgebreide recensie over Archipelagos van Geert Van Hootegem dat eigenlijk niet voor het onderwijsveld werd geschreven, maar dat zeker onze sector kan inspireren om in een supercomplexe en voortdurend bewegende omgeving arbeid te organiseren.
‘Beleidswatcher XXl’ is uitzonderlijk iets uitgebreider dan gewoonlijk. Dat komt omdat Roger Standaert een en ander uit de doeken wilt doen omtrent vrijheid van onderwijs, de vergelijking met andere landen, daar de mosterd te halen en in ons land over te nemen. Hij merkt een kanteling naar een economisch-technisch gedirigeerd onderwijs onderleiding van een overheid die vooral stuurt. Hebben we niet meer aan een overheid die loodst dan één die stuurt?
In onze afsluitende rubriek ‘Opinie’ moet Leen Schillemans, directeur van de Steinerschool De Wingerd in Brasschaat, iets van het hart. Volgens haar verschuift het Vlaams onderwijsbeleid van kwaliteitsbewaking naar kwaliteitsbepaling: één mensbeeld, één visie op leren, één set normerende doelen. Onderwijsvrijheid is geen luxe, maar een grondrecht.
Veel leesplezier,Jan Bonne
Redactiesecretaris Tijdschrift Impuls
Sinds jaargang nr. 53 verschijnt Impuls - Onderwijstijdschrift voor leidinggevenden bij uitgeverij Gompel & Svacina
Doe je zelf en je team een cadeau met een abonnement op Impuls
De rechtstreekse link naar een abonnement is: https://gompel-svacina.eu/product/impuls-abo/
Lees IMPULS – Onderwijstijdschrift voor leidinggevenden
Je onderwijsteam enthousiasmeren en engageren is cruciaal. Impuls helpt daarbij. Het biedt als enige onafhankelijk tijdschrift ter zake een waardevolle ondersteuning aan schoolleiders. Impuls publiceert vier keer per jaar artikelen, interviews, recensies en achtergrondinformatie over schoolleiderschap. Tussentijdse blogberichten geven kritische opinies bij de actualiteit.
Abonneren op het tijdschrift IMPULS:
https://gompel-svacina.eu/product/impuls-abo/
Reacties
Een reactie posten