Onderwijs- en wereldproblemen vanuit leerlingenperspectief

 Onderwijs- en wereldproblemen vanuit leerlingenperspectief 

 



Johan De Wilde 


Waarover gaat het?

In dit stuk trekt Johan De Wilde onverwachte parallellen tussen de onderwijsproblemen in Franstalig België en Vlaanderen en de klimaatuitdaging waar we allemaal voorstaan. De toekomst van onze jongeren staat op het spel. Als het onderwijs zijn verantwoordelijkheid inzake burgerschapsvorming ernstig neemt, moet het die uitdagingen thematiseren en helpen om de spanning in de samenleving in het algemeen en onder de jongeren in het bijzonder, in positieve energie om te zetten. 


In oktober kwamen heel wat Waalse en Brusselse scholieren op straat om te betogen. Het geweld dat ermee gepaard ging, overstemde hun grieven over het onderwijs in Franstalig België. Enkele verzuchtingen klonken heel vertrouwd, ook al knipte de Vlaamse regering bij de opmaak van haar begroting niet in het onderwijsbudget. Zijn de Vlaamse onderwijswereld en bij uitbreiding de Vlaamse publieke opinie zich ervan bewust dat het ook bij ons veel leerlingen frustreert dat ze voor bepaalde vakken geen deskundige leerkracht hebben en dat veel jongeren vrezen dat hoger onderwijs voor hen onbetaalbaar wordt? 

Een paar jaar geleden vertelde een van mijn studenten in de lerarenopleiding lager onderwijs me dat ze Frans heel uitdagend vond, omdat ze in het secundair onderwijs drie jaar slecht les gekregen had voor dat vak. Haar school had gedaan wat ze kon. Waar mogelijk, had de directie een andere leerkracht die een mondje Frans sprak extra uren gegeven of iemand zonder pedagogisch diploma die zich in het Frans uit de slag kon trekken ingeschakeld. Je begrijpt dat Frans in de lerarenopleiding lager onderwijs belangrijk is, maar tegelijk besef je dat een achterstand voor dat vak in die opleiding minder dramatisch is dan voor iemand die leerkracht Frans wil worden of taal- en letterkunde wil gaan studeren. Maar het probleem gaat dieper. In heel wat scholen zijn er studierichtingen waar noodoplossingen getroffen worden voor vakken die voor specifieke subgroepen van leerlingen cruciaal zijn met het oog op hun toekomst. Het gaat daarbij niet alleen om wiskunde voor leerlingen die ingenieur willen worden, maar ook om bijvoorbeeld chemie voor wie een professionele bachelor chemie overweegt of om technische vakken voor wie specifieke studies of jobs ambieert die er in theorie naadloos op aansluiten.  

De studente waarover ik schrijf, was niet alleen een sterke studente voor het gros van haar vakken en voor stage, ze had ook het geluk dat haar ouders het zich konden permitteren om bijlessen Frans te betalen, zelfs al in het secundair onderwijs. Haar droom om leerkracht in de lagere school te worden, is dus nooit in het gedrang gekomen door het lerarentekort. Dat neemt niet weg dat haar zorgen voor Frans mijn ogen openden voor het grotere structurele probleem: heel wat getalenteerde en gemotiveerde leerlingen komen minder goed aan de start van het hoger onderwijs (en zelfs van een nieuw schooljaar of studierichting in het leerplichtonderwijs) ten gevolge van specifieke lacunes in hun kennis en kunde, zonder dat dat een gevolg is van hun studiekeuze in het secundair onderwijs of van hun inzet. Het lerarentekort is een factor waarover ze geen controle hebben en de oplossing die we er als samenleving voor voorzien is leerlingen en hun ouders individueel het pad opsturen van de bijlessenmarkt, in de veronderstelling dat ze het zich kunnen permitteren. 

Daarmee slaan we de brug naar de kost van het hoger onderwijs. De onbetaalbaarheid die de Waalse en nog andere leerlingen en studenten in Europa aanklagen, wordt relatief genoemd. In vergelijking met de studiekost in Engeland zijn hogere studies onder en boven onze taalgrens goedkoop, maar in vergelijking met onze grote oosterbuur, waar we minder naar kijken, zijn ze duur. Het is juist dat heel wat ouders in Wallonië en Brussel het verhoogde studiegeld volgend academiejaar nog zullen kunnen betalen. Maar er is een groeiende groep van ouders en studenten voor wie het moeilijker of quasi onmogelijk wordt. Dat probleem stelt zich ook in Vlaanderen. Het aantal studenten dat een studiebeurs krijgt, daalt. De slachtoffers zijn de ouders die die ondersteuning nodig hebben om hun kinderen te laten studeren, niet de groep die formeel voor een studiebeurs in aanmerking kwam, maar ze gezien hun welstand nooit nodig hebben gehad, maar wel kregen. Ondertussen vermindert het kindergeld en de duur van de periode dat ouders er recht op hebben, terwijl de studiekost stijgt. Ook hiervoor rekent onze regering erop dat mensen individuele oplossingen zoeken. Gemakkelijk maakt ze het die groep niet. Wie veel uren studentenarbeid moet kloppen om rond te komen, moet net zo goed veel studiepunten opnemen én moet veel credits behalen om verder te mogen studeren. De stok achter de deur kan onzichtbaar zijn voor velen, maar voor zij die onder druk staan, is hij dat des te meer en voert hij de druk nog op.

Er zijn ongetwijfeld politici die deze onderwijszorgen van een deel van de bevolking aanvoelen en die er zich om bekommeren, maar er zijn er ook die zelfs niet beseffen dat de onderwijskansen ongelijker worden of die er niet mee inzitten. Hun kinderen en die van peers hoeven zich geen zorgen te maken. Mocht hun onderwijspad wat moeilijker lopen, dan schakelen ze wel hulp in. Wat is het probleem? 

Hoe erg een gehypothekeerde toegang tot hoger onderwijs op zich ook is, het leidt de aandacht af van wat daarachter schuilgaat. Het kan een professionele toekomst blokkeren, de hoop op een goed leven. Uiteraard kunnen mensen een fijn leven hebben zonder dat ze hogere studies hebben gevolgd. Niet iedereen heeft de aanleg of kan de energie en motivatie opbrengen om hard te studeren, maar voor wie zowel over het talent als de drive beschikt, is het zuur er verstoken van te blijven. De woede die bij vreedzame betogers voelbaar is, ontstaat waar het beleid hun dromen doet uiteenspatten.  


Klimaatmars

In oktober vond ook de jaarlijkse klimaatmars plaats. De rust waarmee tienduizenden door Brussel trokken, contrasteerde sterk met wat we van de scholierenprotesten op het journaal te zien kregen. Toch zijn er sprekende parallellen te trekken. Zoals de leerlingen wilden de betogers gehoord en serieus genomen worden. Meer nog, beide manifestantengroepen vragen om structurele oplossingen in plaats van louter de vrijheid om zich privé te beschermen tegen de consequenties van een falend beleid. Toegegeven, de leerlingen die op straat kwamen claimen een (onderwijs)toekomst voor zichzelf, de meeste klimaatmanifestanten eisen een beleid dat perspectief biedt op een hoopvolle toekomst voor hun kinderen, hun kleinkinderen en mensen ver weg met wie ze zich solidair voelen. 

In de twee gevallen blijft het in ons onderwijs heel stil over het protest. We keken ernaar. Zelfs wie, zoals ik, meeliep in de klimaatmars deed dat als burger, niet als onderwijsprofessional. Ik heb zelf hooguit kort eens aan het leerlingenprotest in Luik gerefereerd in een les en aan de klimaatuitdaging tijdens een gastcollege, maar verder niets. Een leerkracht in het basisonderwijs heeft andere minimumdoelen en voor de meeste leerkrachten in het secundair en het hoger onderwijs zijn burgerschapsdoelen niet de meest prioritaire. Het feit dat een collega er bijvoorbeeld in geschiedenis of filosofie wel een aanknopingspunt zal voor vinden,  vergemakkelijkt het proces van het afstand nemen. Dat veronderstellen we toch. Wat we zeker weten, is dat de klimaatuitdaging de toekomst van onze leerlingen en hun kinderen hypothekeert, net zoals beslissingen rond onderwijs dat kunnen doen. Maar ook het omgekeerde geldt: goed beleid kan perspectief en hoop geven.

Wat heb je vandaag op school geleerd, zeg het eens kleine Jan

Het zou goed zijn dat we leerlingen op school laten lezen en debatteren over deze problemen en er hen vervolgens actie rond laten ondernemen. Hoe urgent zijn ze? Wiens probleem is het? Wat vinden zij dat er moet gebeuren? Waarin bestaat hun verantwoordelijkheid en rol? Wie moet zich nog aangesproken voelen? 

Onderstaande tabel is het resultaat van een persoonlijke denkoefening. Het zou er een kunnen zijn om met hen te doen. Leerkrachten en leerlingen komen wellicht tot een resultaat dat verschilt van elkaar en enigszins anders is dan mijn invulling ervan. Verschilt onze kennisbasis of delen we een aantal overtuigingen niet? Wat zouden we willen en wat zouden we rechtvaardig vinden? 

Werp een kassei in de kikkerpoel. Zet er samen een boom over op. Onderwijs kan niet de andere kant opkijken. Het moet mee de wereld redden.

 


Klimaat

Onderwijs (focus op lerarentekort en minder studietoelagen)

Was het probleem aangekondigd? 

Ja, al tientallen jaren. 

Ja, maar het lerarentekort recenter. De betaalbaarheid van de studiekost wordt veeleer gezien als een structureel probleem.

Termijn waarop het probleem zich stelt

Het probleem wordt groter op elke  termijn. Voorheen werd het gezien als een langetermijnprobleem.

Het zijn in de eerste plaats korte- en middellangetermijnproblemen.

Schaal

Mondiaal

De Vlaamse Gemeenschap 

Uitingsvorm

Onder de voorziene gemiddelde temperatuurstijging schuilen hittegolven, overstromingen, droogtes, bosbranden en andere acute en structurele problemen.

Aan de oppervlakte: 

lerarentekort/minder studietoelagen

Onderliggend: 

een complex patroon van belangrijke lacunes in kennis en kunde van leerlingen/

verhoogde druk op studenten om zowel te werken als studiesucces te boeken 

Individueel of collectief probleem

Vooreerst collectief. Een actor kan het probleem niet voor zich oplossen, noch zich op de lange termijn volledig vrijwaren van de gevolgen. 

Enkel op de korte termijn kan een actor bepaalde symptomen onderdrukken of verzachten, bv. regio of staat: 

bosbranden sneller inperken met brandgangen en blussen met blusvliegtuigen; 

individu: op de juiste plaatsen bomen aanplanten in de tuin, zonnewering en airco installeren,…

Wat een stakeholder doet en nalaat, heeft tot op zekere hoogte ook impact op anderen. 


Doorgaans benaderd als individuele problemen, maar in wezen zijn het collectieve. 

Studenten die met minder bagage aan het hoger onderwijs beginnen (niet beginnen of uitvallen) of met minder competenties op de arbeidsmarkt komen, zullen later minder productief zijn, een lager inkomen hebben en minder bijdragen aan de collectieve welvaart. 

Individuele of collectieve oplossing

Ambitieuze bindende internationale afspraken en geïmplementeerde plannen zijn nodig. Dit impliceert het counteren van de macht en de belangen van actoren die menen relatief te winnen te hebben bij de huidige situatie. Daarvoor moeten politici op zoek naar steun van kiezers 

Individuele oplossingen moeten minstens aangevuld worden met collectieve. Dat zou niet alleen rechtvaardiger maar ook efficiënter zijn. 




Johan De Wilde


Johan De Wilde is pedagoog, lerarenopleider, onderzoeker en coördinator van MyCompass. Bijzondere interesse in levenslang leren en startende leraren en de kruispunten tussen onderwijs en sociale thema's. Betrokken bij verschillende onderwijsinnovaties. Communiceert ook extern over onderwijsdossiers. Lid van de RvB Velov (vereniging Vlaamse lerarenopleiders) en stuurgroeplid Broeiklas (sociale organisatie in Aalst). Voorheen in binnen- en buitenland in heel diverse organisaties en functies rond onderwijs en vorming gewerkt.

 


Sinds jaargang nr. 53 verschijnt Impuls - Onderwijstijdschrift voor leidinggevenden bij uitgeverij Gompel & Svacina

Doe je zelf en je team een cadeau met een abonnement op Impuls

De rechtstreekse link naar een abonnement is: https://gompel-svacina.eu/product/impuls-abo/

 


Lees IMPULS – Onderwijstijdschrift voor leidinggevenden

Je onderwijsteam enthousiasmeren en engageren is cruciaal. Impuls helpt daarbij. Het biedt als enige onafhankelijk tijdschrift ter zake een waardevolle ondersteuning aan schoolleiders. Impuls publiceert vier keer per jaar artikelen, interviews, recensies en achtergrondinformatie over schoolleiderschap. Tussentijdse blogberichten geven kritische opinies bij de actualiteit.

Abonneren op het tijdschrift IMPULS:

https://gompel-svacina.eu/product/impuls-abo/

 

 

 

Reacties